دقیقا شب امتحان که زمان برایم با ارزش بود و باید از وقتم بیشترین استفاده را می بردم، سرماخوردگی به سراغم آمد. به اندازه ی کافی، اضطراب امتحان داشتم و این مسأله بیشتر من را عصبانی کرد. معمولا به دلیل سرماخوردگی، دارو مصرف نمی کنم، ولی در این شرایط به منظور بهبودی سریع، به اجبار به یک مرکز درمانی مراجعه کردم. 

دکتر اندکی صبر کرد، در چهره ام خیره شد و با لبخند گفت: اگه بگم در این ایام خودت با دست خودت درب بدنت را بر روی بیماری ها باز می نمایی، باور می کنی؟
با تعجب پاسخ دادم: دکتر مگه دیوانه ام، چنین کاری بکنم!
با خونسردی پاسخ داد: اگه برات توضیح بدم، شاید قبول کنی و قانع بشی.

ادامه داد...: من و تو در اقیانوسی از آلودگی در محیط اطرافمان زندگی می کنیم؛ اما برای بیمار شدن علاوه بر قدرت عامل بیماری زا، وضعیت میزبان، که بدن من و توست، در بروز بیماری نقش دارد.

در روزهای امتحان، با چندین عامل همزمان، بدن مورد حمله قرار می گیرد. و موجب تضعیف آن خواهد شد؛
۱- وجود استرس و اضطراب زیاد به دلیل نداشتن وقت کافی.
۲- به هم خوردن وضعیت خواب؛ در شرایط اضطراری، زمانی که بدن و مغز تحت فشار است اگر در ۲۴ ساعت به مقدار کافی نخوابیم، بدن فرصت بازسازی، ترمیم و ریکاوری پیدا نمی کند لذا موجب تضعیف و آسیب پذیری بدن می شود.
۳- به هم خوردن نظم غذایی؛ واضح است در شرایط اضطراری، بدن نیاز به تغذیه ی منظم تری دارد تا بتواند انرژی ارگان های مختلف و درگیرشده در شرایط کنونی را به آسانی تأمین کند.
۴- حذف تفریح و وقت فراغت؛ همان طور که خواب، به لحاظ جسمی بدن را بازسازی می کند تا آماده ی تلاش و فعالیت مجدد شود، فراغت و تفریح نیز روح و روان را بازسازی می کند.

پس در این زمان شما با چهار عامل، بدن خود را تضعیف کرده و زمینه را برای بیمار شدن فراهم کرده اید. اکنون هم تا رفتار خود را اصلاح نکنی، به هیچ وجه نباید انتظار معجزه از دارو داشته باشی.

دکتر مرا در، دریایی از فکر غرق کرد، چون به خود آمدم از دکتر پرسیدم، حال، وظیفه ی من چیست؟

گفت: فراموش نکن هرگاه بدن تو، دچار مشکل شد، قبل از اینکه به رفع مشکل با کمک دارو فکر کنی، باید ابتدا رفتار اشتباهی که با بدن خود داشته ای اصلاح نمایی. در این صورت است که بدن در کمترین مدت و با مصرف کمترین دارو، بهبود یافته و به شرایط طبیعی بازمی گردد.

بنابراین در این حالت، اگر من یک خروار دارو برای تو بنویسم، تا زمانی که رفتار خودت را با بدنت، اصلاح نکنی، بهبودی حاصل نخواهد شد و یا اگر بخواهی با مصرف دارو به تنهایی نتیجه بگیری، حتما، بدن تو در کوتاه مدت و دراز مدت دچار مشکلات جدی خواهد شد.

۱- به مقدار کافی در شبانه روز بخواب
۲- به طور منظم غذا بخور، غذاهای زود هضم و پرکالری را به غذایت اضافه بکن

متأسفانه سال هاست یادمان داده اند، به جای اینکه به کیفیت ها فکر کنیم به کمیت ها می اندیشیم.

برای ما مهم است که بگوییم ۱۶ ساعت در روز درس می خوانم، حال راندمان این ۱۶ ساعت چقدر است ؟ و در درازمدت چه مشکلاتی برای بدنمان پیش می آید، مهم نیست.

یادم نمی رود سال ها پیش با یک مغازه دار مسن دوست بودم که سواد زیادی نداشت و گاهی برای استراحت به مغازه ی او می رفتم و با او صحبت می کردم.
روزی در مغازه ی او روزنامه ی اطلاعات دیدم، برداشتم نگاهی به آن انداختم خبری توجهم جلب کرد، با صدای بلند خواندم: در سال جاری صید ۵۷۳۴۵۸۲ قطعه ماهی صید شد.

۱- اینها چگونه این همه ماهی را شمرده اند؟
 ۲- در دریا ماهی چندگرمی داریم ماهی چند ده کیلویی هم داریم!
اکنون سال های سال است، ما هم ناخودآگاه به جای اینکه به کیفیت کار فکر کنیم، به دنبال کمیت و مقدار هستیم.

از مطب دکتر بیرون آمدم، اندکی دارو در جیب داشتم اما یک عالمه سؤال و فکر در ذهنم موج می زد، در نهایت، این را سرلوحه کار خودم قرار دادم که: اگر بدنم دچار مشکل شد، به جای اینکه فورا سراغ دارو و درمان بروم، ابتدا، رفتار غلط خودم که موجب بیماری شده است اصلاح کنم، آنگاه اگر نیاز بود در کنار اصلاح رفتار اندکی دارو هم بخورم.

نکته ی پایانی

علیرضا داودی، پزشک دانشگاه خوارزمی و مسئول مرکز بهداشت (تهران)