هرچند نخستین پرواز بشر با هواپیما در سال ۱۹۰۳ توسط برادران رایت انجام شد، ولی ده سال طول کشید تا خلبانی لهستانی اولین هواپیما را در ۱۴ دی ماه ۱۲۹۲ شمسی در زمان احمدشاه قاجار بر فراز آسمان ایران به پرواز درآورد.

 

نخستین هواپیمای ایران

انبوه جمعیت و فشار مردم برای دیدن هواپیما و خلبان آن، نظم شهر را مختل و کار را برای مأموران حفاظت میدان دشوار کرده بود. هواپیما چند روز در تهران متوقف بود و مردم دسته دسته برای تماشای آن هجوم می آوردند. این هواپیما ساخت کشور روسیه بود.

«کوزمینسکی» خلبان لهستانی این هواپیما، قطعات مجزای یک هواپیمای «بلریو۱۱» را از روسیه و از طریق بندرانزلی به‌وسیله اتومبیل به تهران آورد و پس از سرهم کردن آن اولین پرواز را بر فراز تهران به انجام رساند. با این حال، اولین پرواز هواپیما بدون حاشیه هم نبود، چرا که نبود مکان مناسب برای فرود باعث شد خلبان به اجبار در میدان مشق فرود بیاید. فردای آن روز احمدشاه با جماعتی از درباریان و خدمتگزاران دستگاه کشوری و لشکری از آن دیدن کرده و در کنار آن عکسی به یادگار می‌گیرند.

 

اولین هواپیما در ایران

عکس فوق، یک سند تاریخی از اولین هواپیما در ایران است. در این عکس احمدشاه قاجار در کنار جمعی از ملازمان با خلبانی که احتمالا «کوزمینسکی» باشد، در مقابل دوربین ایستاده‌اند. این عکس همان عکسی است که گفته شده است احمدشاه و درباریان با هواپیما گرفته‌اند و در روزنامه «ایلوستراسیون» فرانسه منتشر شده است.

تا سال‌‏ها بعد، پروازها غالباً نمايشی بود و هواپيماها برای اين منظور به ايران می‌‏آمدند. همچنين تا نيمه سال ۱۳۰۱ شمسی در تهران زمين مشخصی برای فرود و برخاستن هواپيما وجود نداشت تا آن‌كه در پی درخواست دولت انگلستان برای فرود هواپيما، دولت ايران، زمينی در جنوب تهران برای اين كار اختصاص داد. پس از مدتی خطوط هوایی ايجاد شد و پس از انجام مذاكراتی با شركت‏‌های اروپایی، اولين سرويس هوایی در آذرماه ۱۳۰۳ شمسی داير شد.

تأسيس شرکت هواپیمایی ايران اير

نخستين شرکت هواپيمايی ایران حامل پرچم کشورمان با نام «ايرانين ايرويز» توسط گروهی از بازرگانان ايرانی در سال ۱۹۴۲ تأسيس شد. ایرانیان ایر ویز در آغاز کار خود به جابه‌جايی مسافر و بار در مسيرهای داخلی و منطقه‌ای می‌پرداخت و علاوه بر آن يک پرواز هفتگی باری نيز به اروپا انجام می داد. بعد از مدتی ناوگان آن که از تعدادی هواپيمای داگلاس دی سی ۳ تشکيل شده بود، تعدادی هواپيمای دی سی ۴ و ويسکانت نيز خریداری کرد و به این ترتیب ناوگان خود را گسترش داد.

سال ۱۹۵۴، یک شرکت هواپیمایی خصوصی دیگر به نام «پرشین ایرسرویسز» (پاس) در تهران تشکیل شد. پاس فعالیت‌های خود را در زمینه حمل بار آغاز کرد و بعدها به حمل مسافر در مسیرهای داخلی منتهی به تهران نیز پرداخت. این شرکت سال ۱۹۶۰ پروازهای بین‌المللی خود را در مسیرهای اروپایی آغاز کرد. این پروازها با استفاده از هواپیماهای دی‌سی ۷ اجاره شده از شرکت سابنا انجام می‌گرفت.

 

طراحی آرم شرکت هما پاییز ۱۳۴۰ برگرفته از سرستون پرنده‌نمایی در تخت جمشید که سه خصلت متفاوت داشت، سر عقاب، گوش‌های گاو و یال‌های اسب، توسط «ادوارد زهرابیان» انجام شد. آژانس خبری حمل و نقل هوایی (skift) در گزارش سال ۲۰۱۳ خود، ۳۰ لوگوی برتر شرکت‌های هوایی دنیا را معرفی کرد. در این بین لوگوی هواپیمایی ملی ایران «هما» به دلیل جذابیت، سادگی و رسا بودن پیام به عنوان برترین لوگوی شرکت‌های هوایی جهان انتخاب شد.


اولین‌های هوانوردی در ایران
اولین پرواز

اولین پرواز هما با هواپیماهای جت در سال ۱۹۶۵ با استفاده از یک فروند بوئینگ ۱۰۰-۷۲۷ در مسیر تهران-بیروت انجام شد. پس از آن این شرکت تصمیم به تبدیل تمام ناوگان خود به هواپیماهای جت گرفت.

 

هواپیمایی ایران

سال‌های پایانی دهه ۷۰، هواپیمایی ملی ایران به عنوان رو به رشدترین شرکت هواپیمایی جهان شناخته می‌شد و در عین حال یکی از ایمن‌ترین، مدرن‌ترین و پردرآمدترین شرکت‌های هواپیمایی دنیا نیز به شمار می‌رفت. سال ۱۹۷۶ هما پس از شرکت استرالیایی کوانتاس ایمن‌ترین شرکت هوایی جهان لقب گرفت.

اولین خلبان ایرانی

 

اولین فرودگاه ایران

نخستین فرودگاه در ایران فرودگاه قلعه مرغی بود که برای نخستین بار در تاریخ هشتم مرداد ۱۳۰۱ مورد بهره‌برداری قرار گرفت و نخستین هواپیما در این تاریخ از قلعه مرغی برخاست.

اولین هواپیمای ایران

 

فرودگاه قلعه مرغی اولین خلبان رسمی

«سرهنگ احمدخان نخجوان» نخستین خلبان ایرانی بود. او به همراه نخستین دسته از افسران ارتش در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۰۲ برای آموزش خلبانی به فرانسه اعزام شد و نخستین ایرانی بود که توانست دوره خلبانی را گزرانده و گواهینامه خلبانی را دریافت کند. نخستین پرواز مستقل او در تاریخ ۱۶ دی ۱۳۰۳ خورشیدی انجام شد. او همچنین نخستین خلبان ایرانی بود که در تهران فرود آمد (پنجم اسفند ۱۳۰۴ خورشید). «احمدخان نخجوان» همچنین پیشگام پرواز در مسیر طولانی پاریس-تهران نیز بود و نخستین امیر خلبان در ایران بود.

اولین پرواز خلبانی

 

اولین شرکت هواپیمایی در ایران

 

فرودگاه قلعه مرغی اولین سازمان هواپیمایی ایران

اولین تکنسین هواپیمایی ایران

 

اولین کارخانه هواپیماسازی مونتاژ ایران

کارخانجات هواپیمایی «شهباز» نخستین کارخانجات ایران برای مونتاژ هواپیما بود. این کارخانجات در سال ۱۳۱۴ پایه‌گذاری و آمده بهره‌برداری شد. لوازم این کارخانجات برای انجام تعمیرات اساسی و مونتاژ قطعات هواپیماهای مختلف در سال ۱۳۱۲ از انگلستان خریداری شد. این کارخانجات تا پیش از سال ۱۳۲۰ شماری بسیاری هواپیماهای آموزشی و جنگی ساخته و به نیروی هوایی تحویل داد. این هواپیماها از نوع «دی هاویلند تایگرمث»، «آداکس» و «هایند» بودند. نخستین سری از این هواپیماها در تاریخ یکم مرداد ۱۳۱۷ پرواز کردند.

هوانوردی ایران اولین چتر نجات در ایران

استوار «جعفر دربندی» نخستین خلبانی بود که از چتر نجات استفاده کرد. در تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۱۵ او در حالی که با هواپیمای «آداکس» مشغول پرواز بود، هواپیمایش آتش گرفت و ناچار شد از هواپیما بیرون پریده و از چتر نجات استفاده کند.

اولین رئیس ستاد هواپیمایی

«محمود خسروانی» نخستین رئیس ایرانی ستاد نیروی هوایی بود. او در تاریخ یکم اردیبهشت ۱۳۱۷ به این سمت گمارده شد. پیش از او یک سرهنگ بلژیکی به نام «ویکتور بیور» و پیش از ویکتور بیور یک سرهنگ سوئدی این سمت را به عهده داشتند.
منبع: کجارو