ورزش جهان -روز دوشنبه، 28 دی ماه، خبر بدی در میان دوستداران فوتبال دستبهدست شد: «رضا احدی درگذشت!» ستاره سابق تیم استقلال تهران در دهه 60 تاب درد بیماریاش را نیاورد و چشم از جهان فروبست. او از محبوبترین بازیکنان تیم استقلال در دهه 60 محسوب میشد که تنها 53 سال داشت و از بازیکنان بیحاشیه و خوشاخلاق فوتبال ایران بود. مرگ او ناشی از ابتلا به یک عارضه کبدی عنوان شد. هفته گذشته، بار دیگر نیز نام عارضه کبدی، عمدتا سرطان کبد، سر زبانها افتاد؛ آن هم وقتی که دیوید بویی، خواننده انگلیسی، به دلیل ابتلا به این عارضه از دنیا رفت. به همین بهانه، در «چهره و سلامت» این هفته به این بیماری پرداختهایم. کبد بزرگترین توده داخل شکمی است که وظایف زیادی برعهده دارد و سرطان کبد باعث اختلال در عملکرد این غده بزرگ و حیاتی میشود. پزشکان علتهای زیادی را در بروز همه سرطانها برشمردهاند، اگرچه گاهی دیده میشود فرد هیچ علت زمینهای یا ژنتیکی نداشته و به خطرناکترین نوع سرطان مبتلا شده است. با شناخت عوامل خطرساز و مقابله با آنها میتوان جلوی ابتلا به این بیماری بدخیم را گرفت. توصیههای دکتر شهرام آگاه، فوقتخصص بیماریهای کبد و گوارش و عضو هیاتعلمی دانشگاه علومپزشکی تهران را بخوانید.
آیا سرطان کبد در کشور ما بیماری شایعی است؟
سرطان کبد در بعضی جوامع از سرطانهای شایعی است و باعث مرگ و میر میشود. بعضی آمارها نشان میدهد در آسیای جنوب شرقی و کشور چین، سرطان جزو اولین علتهای مرگ و میر بیماران است. در کشور ما سرطان کبد جایگاه پنجم را در سرطانهای دستگاه گوارش به خود اختصاص داده است. این بیماری در هر سنی ممکن است دیده شود ولی احتمال ابتلای برخی افراد به سرطان کبد بیشتر از جمعیت عادی است و باید شناسایی و کنترل شوند.
عوامل مهمی که در بروز سرطان کبد نقش دارند و باید شناسایی شوند، کداماند؟
در مواقع نادر ممکن است نقش ژنتیک را در بروز سرطان کبد مشاهده کرد اما چند عامل زمینهای مهم هستند که نقش مهمی در بروز سرطان کبد دارند. مهمترین آنها وجود بیماریهای مزمنی مانند سیروز کبدی در اثر عفونتهایی مانند هپاتیت B و C است. البته دیابت نیز بهعنوان یک عامل زمینهساز، میزان ابتلا به سرطان کبد را افزایش میدهد. الکل هم عامل خطرسازی است.
چنین بیمارانی علائم خاصی از خود نشان میدهند یا باید تحتنظر پزشک باشند؟
بیماران مبتلا به سرطان کبد، ممکن است گاهی اصلا علامت خاصی نداشته باشند ولی علایمی مانند درد شکم، احساس سفتی و توده در سمت راست بالای شکم و زردی و ضعف و احساس نفخ از علایم غیراختصاصی هستند که در بعضی از بیماران مبتلا به سرطان کبد دیده میشود. بیمارانی هم که نارسایی کبد دارند، ممکن است بهطور ناگهانی علایم بیماریشان شدیدتر شود ولی هیچگاه نباید دنبال علایم بود و هدف ما صرفا شناسایی و غربالگری بیماران در معرض خطر است.
منظورتان از غربالگری چیست و شما کدام بیماران را غربالگری میکنید؟
بیمارانی که سیروز ناشی از هپاتیت B و C دارند، حتما باید تحت غربالگری دقیق قرار بگیرند. بهترین روش غربالگری قبل از بروز سرطان کبد، سونوگرافی و تستی به نام تومور مارکر است. سونوگرافی روش ساده غیرتهاجمی و نسبتا ارزانقیمتی است و بیمار باید هر 6 ماه تا 1 سال یکبار سونوگرافی انجام دهد تا اگر ضایعهای در سونوگرافی دیده شد، اقدام شود.
چه نوع ضایعهای در کبد خطرناک است؟
وقتی ضایعات خیلی کوچکی دیده میشود، باید تعداد دفعات سونوگرافی بیشتر شود. در بیمارانی که ضایعات بیشتر از یک سانتیمتر در سونوگرافی آنها مشاهده میشود، باید از 2 روش تصویربرداری مانند سیتیاسکن و امآرآی هم استفاده شود. در مورد افرادی که ضایعه ثابتشده دارند نیز اقدامات درمانی ضروری است.
آیا در این بیماران همیشه باید منتظر وجود ضایعه باشیم یا میتوان جلوی بروز آن را گرفت؟
پیشگیری از سرطان کبد در بیمارانی که دچار بیماریهای مزمن کبدی هستند، از طریق درمان بیماری مزمن کبدی امکانپذیر است؛ مثلا اگر فردی به هپاتیت B یا C مبتلاست، باید تحتنظر پزشک باشد و تا جایی که ممکن است باید جلوی فعالیت ویروس در بدناش گرفته شود. این کار به میزان زیادی خطر ابتلا به سرطان کبد را کاهش میدهد. بیماران الکلی نیز با قطع الکل در هر زمان جلوی پیشرفت بیماری کبدی را خواهند گرفت و امکان نارسایی کبدشان کاهش مییابد.
بعد از اینکه معلوم شد ضایعه بدخیم است، چه باید کرد؟
وقتی سرطان تایید شد، باید دید بیماری زمینهای چیست و تعداد ضایعات کبدی، اندازه آنها و میزان انتشارشان در کبد چقدر است. اگر کارکرد کبد سالم و ضایعه کمتر از 3 عدد و فقط یک طرف کبد را درگیر کرده باشد، بخشی از کبد را با جراحی برمیدارند. در بیمارانی که سیروز کبدی دارند و تعداد ضایعات زیاد نیست و سلولهای سرطانی هنوز از کبد خارج نشدهاند، پیوند کبد توصیه میشود.
اگر تومورها در بخشی از کبد منتشر شوند ولی کبد نارسایی نداشته باشد، میتوان حدود 90 درصد از کبد را با جراحی خارج کرد. بیمار با 10 درصد بقیه میتواند به زندگی خود ادامه دهد چون کبد خاصیتی دارد که همان مقدار باقیمانده قابلیت بازسازی دارد. در مواقعی که تومور گسترده است و به نواحی دیگر دستاندازی کرده، بیمار تحت شیمیدرمانی و رادیوتراپی قرار میگیرد.
حرف آخر؟
هدف اصلی از غربالگری این است که تودهها زود تشخیص داده شوند و جان بیمار نجات پیدا کند چون در مواقع پیشرفته مانند همه سرطانها تقریبا نمیتوان کاری برای بیمار انجام داد و اقدامات فقط برای این است که بتوان چند صباحی طول عمر بیمار را افزایش داد.
منصور پورحیدری: برای رضا خیلی زود بود
منصور پورحیدری، سرمربی سابق رضا احدی در تیم استقلال که از طریق تلویزیون از درگذشت رضا احدی کاپیتان سابق تیمش باخبر شده بود، گفت: «از شنیدن خبر درگذشت رضا خیلی متاثر شدم و «فکر میکنم هر کسی که او را میشناخت، از خبر درگذشتش متاثر شده. زمانی که من در بیمارستان بستری شدم، احدی از اولین کسانی بود که به عیادت من در بیمارستان آمد و من واقعا نمیدانم که در یک ماه گذشته چه اتفاقی برای او افتاد ولی به هر حال فکر میکنم برای رضا خیلی زود بود که از میان ما برود. احدی 9 سال در استقلال شاگرد من بود. او فوتبالیست بااخلاق و توانمندی بود و زمانی هم که فوتبال را کنار گذاشت، در عرصه مربیگری خوب بود ولی گرفتاریهایی پیش آمد و نتوانست موفقیتهای دوران بازیاش را تکرار کند.» پرسوجوی خبرنگاران «سلامت» از کادر درمانی بیمارستان ایرانمهر، بیمارستانی که احدی در آن بستری بود، برای یافتن تشخیص بیماری و علت فوت وی به جایی نرسید. بنا بر اظهارات برخی پزشکان، پیشکسوت تیم استقلال مرحوم رضا احدی در گذشته بیماری داشتهاند و سفر اخیرشان به ارمنستان و سرمای هوا باعث شد بیماریشان شدت بگیرد و به کبد ایشان سرایت کند.