حتی زبده ترین کوماندوها و سربازان با شنیدن نام تک تیرانداز دچار دلهره و استرس میشوند. شبحی سرد و ترسناک ، مجهز به سلاحی کشنده و مرگبار. درگیری با تک تیراندازان زمانی مشکل ترمیشود که با تجمع نیروهای خودی دریک منطقه و به دلیل صداهای ناشی از فعالیت خودروهای رزمی و یاعوامل انسانی، شنیدن صدای اسلحه تک تیرانداز بسیارمشکل و یا حتی غیرممکن می شود و درنتیجه مقابله با آن امری سخت و بسیار دردسرآفرین میگردد.

ازاین رو، واحدهای تحقیقات پیشرفته نظامی وکمپانی های طراح و سازنده سیستم های امنیتی دفاعی، دست به کار طراحی وساخت سیستم هایی برای مقابله با تک تیراندازان شدند که نتیجه آن، سیستم های تشخیص موقعیت تیرانداز (گان شات) می باشد. 

 سیستم های گان شات، متشکل ازچهارقسمت میباشند:

1-سنسورها و میکروفون های دریافت کننده اطلاعات.

سنسور ومیکروفونهای سیستم بومرنگ

2- رایانه آنالیز کننده اطلاعات

3-سیستم هشداردهنده کاربر

4-منبع تغذیه

اکثر سیستم های موقعیت یاب گان شات بر اساس سنسورها و میکروفون هایی عمل میکنند که صداها و امواج تولید شده از دهانه لوله تفنگ و همچنین امواج ناشی از حرکت گلوله با سرعت بالا و دیگر پارامترهای ناشی ازشلیک گلوله تک تیرانداز را کشف میکنند، سپس با کمک رایانه های محاسبه گر خود اطلاعات را تحلیل کرده و پس از آن موقعیت، ارتفاع و فاصله تیرانداز را توسط سیستم هشداردهنده به کاربرخود اطلاع میدهند.

امواج حاصل از شلیک گلوله

نمایش محل تیرانداز بر روی نمایشگر

برخی ازپارامترهای ناشی از شلیک گلوله به قرارزیر میباشد:

1-زاویه مخروطی به وجودآمده از شلیک گلوله (بستگی به سرعت گلوله دارد که در هر متر پرواز به مقدار یک ژول از توان و قدرت آن کم میشود).

2- سطح اکوستیکی پرواز گلوله، که برابر با 100 دسی بل میباشد.

3- طول موج صدای ناشی از شلیک گلوله که برابر با 6/ تا16 مترمیباشد.

4- محدوده تقریبی فرکانس به وجود آمده ناشی از شلیک گلوله که برابر با 6/. تا 2 کیلو هرتز میباشد.

درادامه، به معرفی و بررسی چند نمونه ازپرکاربرد ترین سیستم های موقعیت یاب تیرانداز میپردازیم. با تک شات همراه باشید.

سیستم بومرنگ (boomerang)

سیستم بومرنگ نصب شده برروی خودروی هاموی

سیستم بومرنگ

BMSDS (مخفف عبارت Boomerang Mobile Shooter Detection System) به معنی سیستم سیار شناسایی تیرانداز بومرنگ است.

سیستم بومرنگ قادر به شناسایی محل تیرانداز در مناطق باز و یا شهری، درحال توقف و یاحرکت و در تمامی شرایط آب و هوایی میباشد.

حسگر اصلی بومرنگ از هفت میکروفون تشکیل شده است. این سنسورهای صوتی میتوانند امواج مافوق صوت ناشی ازشلیک گلوله و یا اصوات ناشی از انفجار باروت در دهانه لوله اسلحه را شناسایی و از این طریق به محل دقیق تیراندازی پی ببرند و سپس به روش های مختلف، به کاربران خود اخطار میدهند و آنان را آماده انجام عکس العمل مناسب می کنند.

سیستم بومرنگ ازلحظه شنیدن صدای شلیک، در زمانی کمتر از یک ثانیه،  مسیر شلیک، فاصله تیرانداز، ارتفاع تیرانداز و در نهایت موقعیت جغرافیایی تیرانداز را شناسایی کرده و با استفاده از دو پاد سنسورنصب شده بر روی کتف کاربرخود، که بصورت یک دستگاه مجزا و بسیار کوچک همراه با نمایشگری به ابعاد 109X81X43 میلیمتر و وزن 340 گرم ساخته شده است، به کاربرخود اطلاع رسانی می کند.

این سیستم خطر، محل شلیک گلوله تک تیرانداز را به صورت صوتی و همچنین بصری، به کاربر خود اطلاع میدهد. به این شکل که از طریق یک اسپیکر و یا یک گوشی به سرباز، از گلوله ای که در حال نزدیک شدن است، خبر می دهد و نمایشگر آن هم، برد و سمت نجومی تیرانداز دشمن را نمایش می دهد.

در این سیستم، احتمال کشف تیر برای گلوله های مافوق صوت، حدود 95 درصد بوده و احتمال کشف آن نسبت به سایر گلوله ها، تقریبا 80 درصد می باشد. این سیستم از منبع تغذیه ای با دو باتری "CR123" که توان عملیاتی دوازده ساعته را فراهم می آورند، استفاده می کند.

سیستم بومرنگ، اطلاعات موقعیت تیراندازی را، حتی درصورت حرکت کاربر، فراهم می آورد، ضمن آنکه به صورت خودکار موقعیت خطر را به روزرسانی میکند.

اگر بیش ازیک سرباز مجهز به بومرنگ، به سیستم "C2"(سیستم الکترونیکی یکپارچه، دفاعی- فرماندهی وکنترل جنگ)  متصل شوند، باموجود بودن چندین داده، دقت تشخیص موقعیت تیرانداز، تا میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

کانکتور سیستم بومرنگ با C2

این سیستم دارای یک پورت و رابط USB است که می توان به راحتی آن را با سیستم C2 سرباز یکپارچه سازی کرد.

سیستمEARS SWATS

EARS SWATTS به معنی"سیستم هدف یاب آکوستیک قابل استفاده با سرباز EARS" می باشد. این سیستم توسط کمپانی " QINETIQ"برای استفاده نیروهای پیاده نظام طراحی شده است.

سنسور EARS و دستگاه پردازشگر آن، در فرم یک جعبه به ابعاد 76X67X19 میلیمتر و باوزن 450 گرم ارایه میشود.

این جعبه بر روی کتف سرباز قرار می گیرد تا از طریق رابط سیستم هایC2 موجود یا یک نمایشگر،  به صورت صوتی یا بصری به سرباز اعلام خطر کند.

در اواخر سال 2008 از سوی ارتش ایالات متحده، قراردادی به ارزش 95/9 میلیون دلار برای توسعه این سیستم با کمپانی "QINETIQ" بسته شد. درآن زمان با آرایش 1500 عدد از این سیستم، حداقل 2000 نفر میتوانستند تحت پوشش آن قراربگیرند.

در اوایل ماه ژانویه 2011 نیروی دریایی ایالات متحده نیز تعداد 900 دستگاه از این سیستم را برای تفنگداران دریایی خود خریداری نمود.

سیستم توپ گلف

سیستم توپ گلف نصب شده برروی یک سلاح انفرادی

بعضی ازکمپانی ها، مدل های جدیدی از سیستم گان شات را توسعه داده اند که بر روی اسلحه سرباز نصب میشوند و دارای یک نمایشگر مکان یابی هستند. سیستم تشخیص موقعیت تیرانداز قابل نصب بر روی اسلحه، "RMGLتوپ گلف" نمونه ای از این سیستم است.

این سیستم یک نمایشگر نزدیک سایت است که به تفنگدار، شاخص هایی جهت هدایت سلاحش به سمت هدف می دهد. سنسور ارزیابی سه بعدی آن، ابعادی به اندازه توپ گلف دارد و به یک ردیاب سه محوره مجهز است.

سایت جهت نما به همراه سنسور سیستم گلف

سیستم توپ گلف توسط کمپانی آلتروالکترونیکس انگلستان توسعه یافته است وبر اساس اسکن صوتی محیط به کمک میکروفون سه بعدی خود فعالیت میکند.

هنگامی که گلوله ای (ازسمت دشمن) شلیک می شود، نمایشگر 160X128 میلیمتری نصب شده بر روی سلاح به همراه نمایشگرساعت مچی 29X23 میلیمتری سیستم، نقطه ای را که درواقع منشأ شلیک گلوله است نشان می دهند و چنانچه سربازحامل این سیستم درحال حرکت باشد (مثلا درحال سنگر گرفتن) نشانگر ساعت مچی او، باسرعت 10 فریم برثانیه موقعیت هدف را با شرایط جدید تطبیق داده و آن را مشخص میکند.

هنگامی که سرباز سلاحش را به سمت هدف میگیرد، نمایشگر به صورت سایت نشانه روی در می آید، به طوری که امکان تنظیم دقیق جهت نجومی و ارتفاع فراهم میشود. درگوشه پایین نمایشگر (سمت چپ) تعداد حوادث رخ داده نشان داده می شود. 

دوباتری 1/5 ولتی AA بیش از 7 ساعت توان عملیاتی را برای این سیستم فراهم می آورند.

احتمال کشف هدف با دقت 5 درجه درسمت نجومی و ارتفاع و 15 درصد در برد، برای این سیستم چیزی درحدود 85 درصد می باشد.

زمان واکنش عادی این سیستم کمتر از یک ثانیه و حداکثر  ¼ ثانیه ذکرشده است.

RMGL سیستمی با ساختار باز است. وزن آن 450 گرم می باشد و تاکنون بیش از 17 کشور جهان از این سیستم استقبال کرده اند.

سیستم 01DB-METRAVIB

احتمالا اولین شرکت اروپایی که دراواسط دهه 1990 موفق به ساخت سیستم های گان شات شد، کمپانی METRAVIB بود.

این کمپانی تاکنون نمونه های متعددی از این سیستم را طراحی کرده و ساخته است و در میادین جنگ نیز آنها را آزموده است.

این شرکت اخیرا از یک نمونه سنسوری که براساس همان میکروفون های به کار رفته در مدلهای دیگر طراحی شده است ولی به راحتی بر روی تفنگ نصب می شود پرده برداری کرد.

این سنسور از احتمال ریسک میکاهد و سطح کارآیی بهینه را حفظ می کند.

این سیستم برای افزایش کارآیی و انعطاف پذیری، قادر است در دو حالت عمل کند.

1-حالت آتش تهاجمی (یعنی هنگامی که کاربر سیستم، هدف تیراندازی قرار گرفته و گلوله از نزدیک وی عبور می کند) 2-حالت مراقبتی (یک چتر محافظتی 360 درجه ای را برای کاربر خود ایجاد میکند)

کیت هشداردهنده و اطلاع رسانی این سیستم در لباس سرباز جاسازی میشود و توسط هدفون، به کاربر خود اطلاعات لازم را مخابره میکند.

MICROFLOWN

کمپانی هلندی تکنولوژی های MICROFLOWN نوعی سیستم مکان یاب گان شات برای سربازان پیاده توسعه داده است که بر اساس سنسورهایMEMS (سیستم میکروالکترومکانیکی) طراحی شده و می تواند از اختلاف دمایی سطح متقاطع دو سیم داغ و حساس، برای تعیین سرعت و جهت امواج صوتی بهره گیرد.

سنسورهای سیستمMICROFLOWN که دردهانه لوله نصب میشوند

به همین شیوه می تواند مقدار بردار را با استفاده از سنسور MEMS مستقیما ارزیابی کند تا یک سنسور بردار صوتی AVS ایجاد کند.

AVS به شکل یک لوله فلزی کوتاه و به اندازه یک خودکار ظاهر می شود.

این سیستم فقط صدای آتش دشمن را مورد توجه قرار می دهد و تمامی اصوات دیگر مانند صدای خودرو و هواپیما و...را نشنیده می گیرد.

از AVS میتوان به همراه یک رابط استاندارد همراه با  PDA (رایانه همراه سرباز) و GPS و قطب نمای سه بعدی استفاده کرد. اطلاعات مربوطه بر روی PDA به نمایش درمی آید و در صورت نیاز می توان اطلاعات را توسط کانکتور بیسیم شخصی به سیستم C2 منتقل کرد.

زمان واکنش AVS کمتر از5 میلی ثانیه می باشد.