وی در زمینه فلسفه، فقه الشافعي، علم الكلام، تصوف و منطق، استاد اعظم زمانه خود بوده است.

نام کامل وی ابو حامد محمد بن محمد الغزالی الشافعی، ملقب به حجت‌الاسلام زین الدین الطوسی است که از مذهب اشاعره می باشد. او در دوران امپراطوری ترکان سلجوقی زندگی کرده است. ابومحمد متولد شهر طوس از شهرهای مهم خراسان بزرگ است.

این شهر امروزه در نزدیکی شهر مشهد در شمال شرق ایران جای دارد. تاریخ تولد غزالی را سال ۱۰۵۸ میلادی نوشته اند. وی را به دلیل نام روستای محل تولدش غزالی گفته اند. وی در حال حاضر نیز یکی از مهمترین متفکرین جهان ترک محسوب می گردد.

وی در زمینه فلسفة، فقه الشافعي، علم الكلام، تصوف و منطق، استاد اعظم زمانه خود بوده است.
غزالی برای فراگیری تحصیلات اولیه از طوس خارج شد. نخست به جرجان رفت و سپس به نیشابور عزیمت نمود. غزالی در مدرسه نظامیه نیشابور به تحصیل علم پرداخت و توانست در مدت اقامتش در این مدرسه شعور و نبوغش را متجلی کند. به همین دلیل وی در مدتی کوتاه، تبدیل به یکی از ملازمان استاد بزرگ جوینی گردید.
غزالی پس از وفات جوینی راهی بغداد شد و ریاست نظامیه بغداد را بر عهده گرفت. در خلال سالهای ۱۰۹۱ الی ۱۰۹۵ میلادی به زبان امروزی، وی به تدریس دروس پایه علوم انسانی پرداخت.
غزالی اندیشه های خود در زمینه چگونگی آداب معلمین و متعلمین را در کتابی در باب اخلاق و تحت عنوان بدایه الهدایه(آغاز راه هدایت) به رشته تحریر در آورده است.
از نظر وی یک معلم(عالم-استاد) که در درون یک نظام آموزشی جای دارد باید از ویژگیهای ذیل برخوردار باشد:
۱- صبور باشد.
۲- حلیم باشد.
۳- متین باشد.
۴- در برابر انسانها متکبر و مغرور نباشد.
۵- در جلسات متواضع رفتار کند.
۶- بدبین نباشد و از شکایت متوالی بپرهیزد.
۷- در قبال متعلمین ملایم باشد.
۸- در برابر افراد سرکش و نافرمان صبور باشد و شکیبایی پیشه کند.
۹- افراد کم هوش را مورد دقت قرار دهد و دروس را با صبر و تانی بیشتری به آنها بیاموزد و از رفتار تند در مورد آنان خودداری کند.
۱۰- از گفتن عبارت "نمی دانم" ابایی نداشته باشد.
۱۱- در برابر سئوالات مطرح شده، فرد پرسشگر را به اندیشیدن دعوت کند.
۱۲- سئوال پرسیده شده را خوب درک کند.
۱۳- براساس دلایل سخن بگوید.
۱۴- اگر خطا و اشتباهی داشته باشد آنرا قبول کند و برای اصلاح ان تلاش نماید.
۱۵- متعلمین را از فراگیری علوم مضر منع کند.
۱۶- وی را به سوی دروس مفید هدایت کند و به او یاد دهد که نباید جز رضای خداوند در پی کسب رضایت دیگران باشد.
۱۷- متعلمین را به فراگیری علوم واجب تشویق کند و بخش دیگری از انسانها را به یادگیری فنون و علومی که جامعه به آن محتاج است رهنمون شود.
غزالی طلاب و یا متعلمین را نیز به موارد ذیل توصیه می کند:
۱- هنگام مواجه شدن با استاد، قبل از وی سلام دهد.
۲- در نزد استادش کمتر سخن بگوید و بیشتر بشنود و تا زمانیکه استاد سئوالی نکرده است سکوت کند.
۳- طلاب از اظهار فضل در برابر استاد و بیان دیدگاههای متضاد با دیدگاه استاد خود پرهیز کنند.
۴- در برابر استاد مودب و نیکو بنشیند.
۵- به اظهارات استاد به دقت گوش فرا دهد.
۶- از مراجعه مکرر و خسته کننده به استاد خودداری کند.
۷- به هنگام برخاستن استاد به احترام وی برخیزد.
۸- با پرسیدن سئوالات پی در پی وقت استاد را نگیرد.
۹- تا هنگامیکه نزد استاد نرسیده است از وی سئوال نکند.
۱۰- از رفتارهایی که می تواند سبب ایجاد سوء ظن در استاد شود اجتناب کند.
در میان متفکران اسلامی، هیچ‌یک به اندازه ابو حامد محمد الغزالی کتاب و جزوه تألیف و تصنیف نکرده‌است.
صدها اثر به غزالی نست داده شده که تعلق ۷۰ اثر از میان آنها به وی تقریبا قطعی است. اکثریت اعظم اثار وی به زبان عربی نوشته شده و در میان آنها چند اثر نیز به زبان فارسی وجود دارد.
یکی از اثار مهم غزالی در زبان فارسی "پند نامه" است.
پندنامه رساله ای است که امام غزالی آنرا به درخواست يکی از پادشاهان ترک زمانه خود که هویتش نامعلوم است به شکل نصايح نوشت و بدو فرستاد. پندنامه چنين آغاز می شود:
«دو کلمه يی که يکی از ملوک جهان به حضرت خواجه انام و حجة الاسلام محمد غزالی نوشته و از او طلب نصيحت کرده اين است:
"ای يگانه عصر و ای فريد دهر، و ای قطب سالک و ای حیّ مسالک، و ای نجم زاهر و ای شمع ظاهر، و ای خواجهء انام و حجة الاسلام، اگرچه در باب نصيحت اين بنده کتاب احياء علوم و جواهر القرآن و کيميای سعادت و غيرُها سخن را به اقصای مراتب نصيحت رسانيده ايد، اما مخلص را التماس آن است که چند اوراق در باب از کيميا و احيا به اسهل عبارت انتخاب نموده روانه نما تا مخلص هر بامداد از مطالعه آن مشرف شوم، شايد که از برکت انفاس سامی ايشان باطن مخلص متأثر گردد تا فی الجمله روی ارادت از دنيای دنيهء غدّار به سرای جاويد دارالقرار آرد. والسلام"
از دیگر کتب فارسی وی "زاد آخرت" است.
زاد آخرت کتاب مختصری است که امام غزالی آنرا برای کسانی نوشته که توانايی درک و فهم کتاب فارسی دیگرش به نام "کيميای سعادت" را نداشتند. در آغاز اين کتاب چنين آمده است:
«پس زاد و بدرقهء آخرت علم و عمل است، يعنی ايمان و تقوی. پس اين مختصر کتاب تصنيف کرديم و ويرا زاد آخرت نام نهاديم، بسبب گروهی از اهلِ دين که درخواستند برای قومی از عوام که ايشان را قوت آن نبود که بکتاب "کيميای سعادت" رسند. ليکن آنقدر که در "بدايت هدايه" گفته ايم به تازی ايشانرا کفايت بود تا پارسی کتاب "بدايه" شناسند و زاد تقوی بدان بدانند، و نخواستيم که اين کتاب از فايده نو خالی بُوَد؛ اعتقادی که ايمان بدان درست شود درين کتاب بياوريم، تا جامع بود ميان علم و عمل که ايمان و تقوی است، و تمامی زاد آخرت بدان حاصل شود. اميد داريم که هرکه اين کتاب را برخواند نويسنده را از خدای تعالی آمرزش خواهد.
حجت‌الاسلام امام ابوحامد محمد الغزالی در سالهای اخر زندگی مجددا به خراسان بازگشت و در طوس ساکن شد و به رغم إصرار فراوان حکام زمان خود از ضور در کرسی درس خودداری کرد و بیشتر سالهای پایانی حیاتش را در عزلت زندگی کرد.
در روز دو شنبه ۱۴ جمادی‌الثانی سال ۵۰۵ هجری قمری، و در سن ۵۵ سالگی در شهر طوس بدرود زندگی گفت و در طابران توس بخاک سپرده شد.
منسوب است در زمان مرگ بر بالای سرش کاغذی یافتندکه درآن توصیه کرده بود یاران بر مرگ او جزع نکنند و جسم وی را تنها بمنزله جامه یا خانه‌ای تلقی کنند که یک چند در آن بسر برده وبعد ترکش کرده است.

ترک نیوز