ماشاالله هزار ماشالله- بزنم به تخته-گوش شیطون کَر- چشم حسود کور- نمک دارد

اینگونه گفتارها هر یک خود ریشه ها دارند و نیاز به واکاوی و بررسی که در این گفتار جای آن نیست .

اشاره به چشم زخم در گفتارهای دیگر سرایندگان و گزارندگان ایرانی نیز بفراوانی آمده است که در برخی بن مایه ها ؛ شکست در یک جنگ نیز از شوری و شومی چشم یک مرد آورده شده است .

نظامی گنجوی در شرف نامه آورده است :

سپندی بیار ای جهان دیده پیر                 به آتش فشان در شبستان میر

که چشمک زنان پیشه ای می کنم               ز چشم بد اندیشه ای می کنم

ولیکن چو میسوزم از دل سپند                به من چشم بد چون رساند گزد؟!

در میان مسلمانان ایرانی روان است که نگاره ای قرآنی که آیه ی وَ انْ یَکادُ الَّذینَ کَفَروا لَیُزْلِقونَکَ بِابْصارِهِمْ بر آن نوشته شده است را در بر دیوار خانه ی خود کار میگذارند و با این کار از چشم زخم و شومی ، بدبینان پیشگیری می کنند . مرتضی مطهری پژوهشگر مسلمان درباره ی پیوند این آیه با چشم زخم آورده است :

ما تا حالا به مدرکی (حدیثی، جمله ای) برخورد نکرده ایم که دلالت کند و بگوید از این آیه برای چشم زخم استفاده کنید.

این نگاره ی قرآنی در بیشتر خانه های ایرانی بویژه خانه ی  نودامادان و نوآروسان روی دیوار کارگزاری می شود.

چندی است دانشمندان بیگانه نیز بدین باور کهن پرداخته اند و در برخی از پژوهش ها آمده است که برخی از مردمان پرتوهایی در دیدگان خود دارند که می تواند برای دیگران آسیب رسان باشد . درستی این دیدگاه هنوز از سوی همگان پذیرفته نشده است .

به هر روی نمی توان این باور کهن را بگونه ی سددرسد کنار زد یا پذیرفت . اگر بخواهیم این باور را بگونه ی خردپذیر بشناسانیم می باید چنین انگاشتن که :

چشم زخم همان آزورزی (حسادت) است. ما نباید همه ی نیکی ها و برجستگی ها و برتری های خود را در پیشگاه دیگران آشکار سازیم و برای خود دشمن تراشی کنیم ، چرا که برخی از مردمان چشم دیدن برتری های دیگران را ندارند و دور نیست (بعید نیست ) با کینه توزی به ما و داشته هایمان آسیب برسانند .

پژوهش : مهدی زیدآبادی