به گزارش تیتر شهر؛ کافی است که به خیابان انقلاب تهران بروید. افراد زیادی را میبینید که برای انجام پایان نامه و مقاله با در دست داشتن تراکت تبلیغات میکنند و همانند دست فروشان به جذب مشتری مشغول هستند. این روزها در ایران دستفروش به فروش کالا ختم نمی شود بلکه می توان علم را هم در سر چهاراه ها فروخت. فروش علم بسته به پولی که پرداخت می شود می تواند تغییر کند. فارغ التحصیلان بیکار دانشگاه ها برای کسب درآمد به شغل های کاذبی چون انجام پایان نامه می پردازند . از سوی دیگر برخی افراد با داشتن شغل، نیاز به مدرک احساس میکنند و مدرک را با پول می خرند. در این راستا امری که مغفول می ماند سلامت پایان نامه هایی است که با پول خریده می شود. سرقت علمی در این رساله ها بیش از هر جای دیگر به چشم می خورد.

 در این خصوص تقریبا یازدهم آبان ماه سال گذشته بود که ناشر مجلات نیچر در گزارشی از تعلیق ٥٨ مقاله ٢٨٢ دانشمند و پژوهشگر ایرانی به دلیل جعل علمی و دستکاری در آنها خبر داد؛ از سویی در شهریور 1395 مقاله ای در مجله ساینس انتشار یافت که در آن به پاره ای مقالات تقلبی در ایران اشاره شده بود.

اما جعل علمی شامل چه مواردی می‌شد؟ براساس سرقت ادبی، دستکاری در نام نویسندگان، دستکاری در فرآیند ارزیابی علمی، فریب سیستم ارزیابی علمی، انتشار و اختصاص غیر قانونی نویسندگی مقاله مواردی است که برای این سرقت علمی بیان شده است.

سرقت علمی گاه به صورت ناخواسته و ناآگاهانه و از روی ناآشنایی با اصول استناد و ارجاع در نگارش علمی روی می‌دهد و گاه به صورت آگاهانه به وقوع می‌پیوندد. سهل‌انگاری در استفاده از آثار دیگران و مشخص نکردن منابع، در هر حال، سرقت علمی به شمار می‌آید و هیچ توجیهی، فرد خاطی را از اتهام سرقت علمی برکنار نخواهد داشت اما تا زمانی که مجازات سرقت علمی اعمال نشود نمی توان توقع بروز آن را نداشته باشیم. از سوی دیگر تخلفات علمی بیش از این ها در مجامع دانشگاهی رخ می دهد که سرقت علمی چنان در برابر آن خودنمایی نمی کند.

گسترش روزافزون پایگاه‌های اینترنتی و دسترسی آسان به انبوه اطلاعات شامل: کتاب‌ها، مقاله‌ها و دیگر انواع متون علمی و غیر علمی در اینترنت، زمینۀ لغزش برخی از دانشجویان و پژوهشگران را در استفادۀ نادرست از این منابع فراهم آورده است. برخی از دانشجویان و پژوهشگران، آگاهانه یا ناآگاهانه، با در کنار هم قرار دادن قطعاتی از نوشته‌های دیگران بدون استناد و ارجاع درست به منابع، به‌آسانی دست به مقاله‌سازی می‌زنند و در واقع، مرتکب سرقت علمی می‌شوند. البته به همان میزان که زمینۀ استفادۀ نادرست از منابع علمی در فضای دیجیتال فراهم است، کشف و تشخیص موارد سرقت علمی نیز از طریق وب‌سایت‌ها و نرم‌افزارهای اینترنتی، به‌راحتی امکان‌پذیر است. 

حال تصور کنید دانشجویان و پژوهشگرانی وجود داشته باشند که با پرداخت پول اقدام به خرید رساله می کنند در این خصوص دیگر فرد هم نمی داند رساله اش چگونه تهیه شده چه برسد به آن که از میزان سرقت ادبی آن اطلاع داشته باشد.

مفاهیمی همانند سرقت علمی جلوتر از مدرک گرایی است و در ابتدا هنگامی که موضوع مدرک گرایی حل نشود نمی توان به طور مشخص در مورد سرقت علمی اظهار نظر کرد. بر این اساس لازم است عوامل زمینه ساز سرقت علمی مورد بحث قرار گیرد. چنان چه افراد از تب مدرک گرایی بیفتند، دانشجویانی که به علم علاقمندند به دانشگاه ها راه پیدا میکنند و زمینه سرقت علمی به شدت کاهش می یابد. پس از آن می توان با آموزش صحیح مانع از بروز سرقت علمیبه طور نا آگاهانه شویم و پس از آن گام اصلی برای زودودن سرقت علمی می توان برداشت.

اما مجازات سرقت علمی شامل چه مواردی است؟ شاهین آخوندزاده قائم مقام معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کشور در مصاحبه ای با خبرگزاری تسنیم با بیان اینکه سرقت پایان نامه و مقالات یک جرم است، اظهار داشت: بر اساس قانون برای کسی که سرقت علمی می‌کند، مجازات زندان بین 6 ماه تا یک سال تعیین شده است. 

اما این مجازات ها در سایر کشورها روند دیگری دارد. اکثر  دانشگاه ها به شدت با سارقین ادبی برخورد میکنند. در واقع، استانداردهای دانشگاهی در مورد صداقت علمی و مالکیت معنوی اغلب بسیار سختگیرانه تر از قوانین کپی رایت دولتی است. به عنوان مثال اگر فردی از یک مقاله که مدت کپی رایت آن تمام شده است سرقت ادبی بکند مجازات دانشگاهی اش معادل فردی است که از یک مقاله ی شامل کپی رایت سرقت کرده باشد.

ارایه ی مقاله ی شامل سرقت ادبی تقریبا همیشه منجر به مردودی در تکلیف مربوطه ، اغلب منجر به مردودی در درس مربوطه، و گاهی اوقات منجر به اخراج از دانشگاه میشود.

ولی بسیاری از موارد سرقت ادبی در دسته ی بزه قرار گرفته و میتوانند شامل جریمه نقدی معادل  ۱۰۰ دلار تا ۵۰۰۰۰  دلار و تا یک سال حبس در زندان شوند. سرقت ادبی همچنین می تواند تحت قوانین ایالتی و فدرال جرم در نظر گرفته شود. به عنوان مثال، اگر فردی با سرقت ادبی از هر نوع مطلب تحت قانون کپی رایت بیش از ۲۵۰۰ دلار درآمد کسب کند، ممکن است با پرداخت خسارت تا ۲۵۰۰۰۰ دلار و یا تا ده سال حبس در زندان جریمه شود همچنین بیشتر شرکت ها و موسسات نیز به شدت با سرقت ادبی برخورد میکنند. در تعداد قابل توجهی از موارد در سرتاسر جهان سارقین ادبی شغل خود را از دست داده و یا با تنزل درجه جریمه شده اند.

با این حال حال علمی در کشور ما چندان خوب نیست و نیاز است تا پیش زمینه بروز آن کاهش یابد و پس از آن با قرار دادن مجازات و سخت گیری در آن، راه را برای سودجویان بست تا سبب توسعه دانش در کشور شد